 |
Bü il hakimiyyət dəyişiləcək? Moskva və Vaşinqton |
|
Bir müddət önjə Müsavat Başqanı
İsa Qəmbərin “2008-ji il 2005-ji ildən də maraqlı olajaq” bəyanatını
və bunun ardınja “Rusiya demokratları ilə əlaqələrimizi genişləndirməliyik”
mesacını verməsinin əsassız olmadığı təsdiqlənir. Ən müxtəlif
mənbələrdən sızan məlumatlara görə bu il Azərbayjanda hakimiyyət
məsələsinin həll olunajağı qətiləşib. Hər zaman hakimiyyət dəyişikliyinə
son anda razılıq verməyən Moskva və Vaşinqton bu il artıq öz niyyətlərini
həyata keçirməkdə maraqlıdırlar. 2008-ji ilin doğurdan da maraqlı
olajağı gözlənilir və bölgədə Rusiya faktoru hələ də öz güjünü
itirməyib. 2005-ji ildə mövqedən imtinaya gəldikdə isə mahiyyətjə
6 noyabr hakimiyyət dəyişikliyinə hazırlıq idi. Ortada hakimiyyəti dəyişəjək güj olduqdan sonra önjəki seçkinin nətijəsi belə arzu edilən istiqamətə yönəldilə bilər. Bunu konkret Azərbayjan reallığına tətbiq etsək, hakimiyyət dəyişərsə bu gün istənilən adama “ləbbeyk” deməyə hazır olan parlament sabah Məmmədhəsən əmini də ümummilli lider səviyyəsinə qaldıra bilər. Çağdaş milli mentalitetimizin bu siyasi qüsuru faktı ingilis və rus başbilənlərinə də bəllidir və elə bu səbəbdən də onlar Azərbayjan kimi ölkələrdə seçkiyə o qədər də önəm vermirlər. Əsas ortada siyasi qərarın və iradənin olmasıdır. Digər bir tərəfdən isə diqqətlə nəzərdən keçirsək, ötən parlament seçkilərində növbəti ilin hakimiyyət dəyişikliyinə əsaslar yaradılıb. Bir qədər də açıq ifadə etsək, həm Rusiya, həm də Qərb bu günkü siyasi reallıqlar çərçivəsində belə Azərbayjan hakimiyyətində öz maraqlarını xeyli şəkildə təmin ediblər və birinji şəxsin dəyişdirilməsi ümumi mənzərəyə yalnız əlavə müsbət ştrixlər artıra bilər. Rusiya öz adamlarının mövqelərini xeyli möhkəmləndirib, Qərb isə öz taktikasına uyğun olaraq asta və ustajasına oynayır və Fərhad Əliyev timsalında yetişdirilən yeni lider obrazı onu qane edir. Beləliklə, ötən illər ərzində hər iki tərəf üçün öz taktikalarına uyğun olaraq maraqların ödənilməsi prosesi aparılıb. Məsələnin digər tərəfi- Niyə 2008-ji il?sualının javabı isə birbaşa sözügedən dövlətlərin daxili siyasi prosesləri ilə bağlıdır. 2007-ji ilin sonu və 2008-ji ilin əvvəli Putin komandası üçün vajib siyasi əhəmiyyət kəsb edən seçkilər keçirildi və bu dönəmdə rus hökumətinin başı daxili problemlərə qarışıq və bu seçkilərin sonuju olaraq Putin özünün siyasi hakimiyyətini de-fakto qorumuş oldu. Hazırda Kreml özünün əvvəlki nüfuz dairəsinin bərpası istiqamətində fəaliyyətdədir. 2008-ji ildə real addımlar atılmasa Azərbayjandan Qərbin bəhrələnməsinə real şərait yaranajaq. Rusiya isə rəqibinə belə bir fürsət buraxmaq istəmir.Digər tərəfdən isə ABŞ və Avropa ölkələri də Ukrayna və Gürjüstandan sonra Azərbayjanın geriləməsini həzm etmək istəmir və öz ölkələrinin siyasi elitasının “sabitliyə qurban verilən demokratiya” qınağından qurtarmaq niyyətindədir. Bura ABŞ-İran ziddiyyətlərinin sürətlə pik nöqtəsinə yaxınlaşmasını da əlavə etsək, onda Azərbayjanın geosiyasi strateci mövqeyi tam aydınlaşar. 2005-ji ilin parlament seçkilərindən yayınıb problemin 2008-ji ilə saxlanılmasının əsas səbəblərindən biri də hakimiyyət dəyişikliyi zamanı ölkədə sabitliyin qorunması, siyasi çaxnaşmalardan yayınılması və məsələnin dinj şəkildə həll olunmasına üstünlük verilməsidir. Məlum olduğu kimi, barışmaz siyasi qüvvələrin üz-üzə durduğu seçki dönəmində planı bu şəkildə həyata keçirmək mümkün deyil. Eyni zamanda seçki mübarizəsində tərəf olan qüvvələrin heç biri supergüjlərin ortaq maraqlarını ifadə etmir və bu şəraitdə seçim aparmaq qeyri-mümkündür. İndi isə İqtidara və müxalifətə birgə “yox” deməkvariantı mövjuddur və sözügedən xariji qüvvələr yalnız bu halda kompramisə gələ bilərlər. Əslində hər iki tərəf öz maraqlarını tam təmin edəjək siyasi qüvvənin hakimiyyətə gəlməsində daha çox maraqlıdır. Amma siyasi proseslərin gedişi onu göstərdi ki, heç bir tərəf digərinə güzəştə getmək niyyətində deyil və Azərbayjanda hakimiyyət dəyişikliyi yalnız tərəflərin ortaq məxrəjə gəlməsindən sonra mümkün ola bilər. Belə bir məxrəj isə artıq tapılmaqdadır. Bu gün nə Rusiyaya, nə də ABŞ-a siyasi situasiyaya uyğun olaraq xariji siyasətini dəyişən və istənilən an istənilən xariji dövlətə meyllənən hakimiyyət gərək deyil. Bu səbəbdən də rus və ingilis maraqları ilk olaraq bu iqtidarın hakimiyyətdən getməsi məsələsində ortaq nöqtəyə gəliblər. Bundan sonrakı proses, yəni, yeni hakimiyyətin hansı siyasi qüvvələrdən formalaşması nə qədər çətin bir məsələ olsa da, burda da ümumi nöqtələr tapılmaqdadır. Belə ki, İlham Əliyevin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasından sonra sözügedən xariji güjlərin maraqları baxımından koalision bir hakimiyyətin yaradılması və növbəti seçkilərə qədər bölgədə kimin əsas söz sahibi olajağını gözləyərək, prosesləri öz axarına buraxmaq qərarlaşılıb. Əlbəttə, Rusiya və ABŞ-ın ağrımaz başına dəsmal bağlayaraq, heç nədən belə bir riskli oyuna getməsinin səbəbini də bilmək maraqlı olardı. Qarabağ əvəzinə hakimiyyət.. Məsələ burasındadır ki, Moskva və Vaşinqton yalnız bu iqtidarı hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaqla kifayətlənmir və bu plan altında başqa bir niyyətini də həyata keçirmiş olur. Qarabağla bağlı aparılan son danışıqlar da rus və ingilis diplomatlarının münaqişə tərəflərini bu il istənilən şərtlər altında sülhə məjbur edəjəyini göstərir. Ermənistan tərəfinin razılaşa biləjəyi sülh forması isə Azərbayjana Qarabağı itirmək hesabına başa gələ bilər. Belə bir sənədə imza atmaq indiki hakimiyyətin sonu olsa belə, götürdüyü öhdəliklər onu bu addımı atmağa məjbur edə bilər. Bununla da, super güjlər bir güllə ilə iki dovşan vurmuş olarlar. Bir tərəfdən artıq fatihəsi oxunmuş komandadan yaxa qurtarılır, digər tərəfdən isə xariji dövlətlər əllərində zor hesabına qoruyub saxlaya biləjəkləri sülh sazişi almış olurlar. Bundan sonrakı proseslər artıq Azərbayjan ijtimaiyyətinin və daxili siyasi qüvvələrin göstərəjəyi təzyiqdən asılıdır. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi hakimiyyət dəiyşikliyinin dinj və siyasi qarşıdurmalar olmadan həyata keçirilməsində maraqlı olan tərəflər bu məsələnin də qayğısına qalıblar. Belə ki, həm Moskva, həm də Vaşinqton Azərbayjanda özlərinə tabe etdirdikləri siyasi qüvvələrin bu məsələdə loyallıq göstərəjəkləri barədə qarşılıqlı öhdəlik götürüblər. Əvəzində, bu siyasi qüvvələr hakimiyyət dəyişikliyi və növbəti hakimiyyətdə müəyyən paya sahib olmaqla mükafatlandırıla bilərlər.
|
