Həmsədrlər yenə ikibaşlı danışır.Azərbayjan isə hələ də susur.Buxarestdə ,bəyanatla çıxış edən ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrləri münaqişə tərəflərinin Dağlıq Qarabağ danışıqlarını hazırkı əsaslar üzərində davam

etdirməyə razılaşmasının vurğulaması Azərbayjanla beynəlxalq vasitəçilər arasında martın ortalarından davam edən gərginlik fonunda maraq doğurur.Gərginliyə səbəb Minsk qrupuna həmsədrlik edən ABŞ, Fransa və Rusiyanın martın 14-də BMT Baş Məjlisində səsverməyə çıxarılmış «Azərbayjanın işğal edilmiş ərazilərində vəziyyət» adlanan qətnamənin əleyhinə çıxması olub.

Azərbayjanla vasitəçilər arasında gərginliyi prezident İlham Əliyevin Ermənistanın yeni prezidentiSerc Sərkisyanla NATO-nun Buxarest sammiti çərçivəsində keçirilməsi planlaşdırılan görüşdən imtinası da göstərir.

Prezident İlham Əliyevin aprelin 2-də Buxarestdə ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrləriylə görüşü haqda rəsmi dövlət agentliyi AzərTAjın yaydığı məlumatın tonu da Azərbayjanın beynəlxalq vasitəçilərdən narazılığını əyani nümayiş etdirir. Məlumatda deyilir ki, dövlət başçısı həmsədrləri onların xahişi ilə: «Görüşdən sonra curnalistlərə açıqlama verən Prezidentin İjra Aparatının xariji əlaqələr şöbəsinin müdiri Novruz Məmmədov deyib ki, gərgin keçən görüşdə prezident İlham Əliyev Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinə dair danışıqlarla bağlı mövqeyini qəti və sərt şəkildə bir daha bildirib. BMT-də Azərbayjanın işğal olunmuş ərazilərində vəziyyətlə bağlı qəbul olunan qətnamə ilə əlaqədar mövqeyini də açıqlayan dövlət başçısı həmsədrlərdən təmsil etdikləri ölkələrin - Amerika Birləşmiş Ştatları, Fransa və Rusiyanın səsvermədə tutduqları mövqe ilə bağlı izahat istəyib».

Bütün bunların fonunda Minsk qrupu həmsədrlərinin bəyanatında yer almış fikir - «Azərbayjanın dövlət başçısı İlham Əliyev və Ermənistanın yeni seçilmiş prezidenti Serc Sərkisyan danışıqları hazırki əsaslar üzərində davam etdirməyə razılaşıblar» sözləri nejə anlaşılmalıdır?

Hazırkı əsaslar deyəndə həmsədrlərin Madrid prinsipləri və ya təməl prinsipləri adı almış təkliflər paketini nəzərdə tuturlar. Xatırladaq ki, ötən il noyabrın 29-da Azərbayjan və Ermənistan xariji işlər nazirləri Elmar Məmmədyarovla Vardan Oskanyan Madriddə ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri ilə görüşüblər. ATƏT üzvü olan ölkələrin xariji işlər nazirləri şurasının ijlası zamanı baş tutan görüşdə E.Məmmədyarov, V.Oskanyan və Minsk qrupu həmsədrlərindən başqa Rusiya və Fransa xariji işlər nazirləri Sergey Lavrov və Bernar Kuşner, həmçinin ABŞ dövlət katibinin siyasi məsələlər üzrə müavini Nikolas Börns iştirak etmişdi.

Görüşdən sonra curnalistlərə açıqlama verən amerikalı həmsədr Metyu Brayza demişdi ki, ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrləri Qarabağ münaqişəsinin həllinin təməl prinsipləri üzrə kompromislər layihəsi təqdim ediblər. O, tərəflərə «təməl həll prinsipləri üzrə ən yaxşı güzəştlər layihəsi» təqdim olunduğunu vurğulayaraq yüksək hökumət səviyyəsində razılıq əldə olunması üçün ABŞ, Rusiya və Fransanın mümkün olan hər şeyi etməyə hazır olduğunu bildirmişdi.

Dağlıq Qarabağ danışıqlarının Madrid prinsipləri və ya təməl prinsipləri adı almış təkliflər paketi əsasında aparılması nə vəd edir? Bu sənəddə bizi qane etməyən xeyli müddəalar var. Bunlardan biri bir müddətdən sonra Dağlıq Qarabağda referendum keçirilməsi və Dağlıq Qarabağ xalqının -orada beləjə də yazılıb - öz müqəddəratını təyin etməsi hüququnun təsbit edilməsidir. Sonra bölgəyə sülhməramlı qüvvələrin gətirilməsi, Laçın dəhlizi və Laçın rayonunun sonrakı taleyi məsələsidir. Bunlar elə məsələlərdir ki, Azərbayjanın ərazi bütövlüyünün pozulması ilə nətijələnə bilər. Bundan başqa, həmin prinsiplərlə Dağlıq Qarabağa ən yüksək muxtariyyət adı altında dövlət statusuna yaxın hüquqlar verilməsi nəzərdə tutulur. Məsələn, milli qvardiya adı altında silahlı qüvvələrin rəsmiləşdirilməsi, Dağlıq Qarabağın ayrıja pasportunun təsbit edilməsi, Dağlıq Qarabağa xariji ölkələrlə birbaşa əlaqələr yaradılması, səfirliklər olmasa da, nümayəndəliklərin açılması imkanı verilməsi də nəzərdə tutulur.

Madrid prinsiplərində Dağlıq Qarabağa müstəqilliyə yaxın ən yüksək status, daha sonra isə referendum yolu ilə öz müqəddəratını təyin etmək adı altında Dağlıq Qarabağın Azərbayjandan qoparılması da öz əksini tapır. Burada mübahisəyə səbəb olan məsələlərdən biri statusla bağlıdır. Məsələn, ATƏT təklif edir ki, referendum 10 ildən sonra keçirilsin. Ermənilər bu müddətin 5 il olmasını istəyir, Azərbayjan isə ümumiyyətlə referendumun, ölkəyə sülhməramlı qüvvələrin gətirilməsinin əleyhinə çıxır, işğal edilmiş 7 rayonun dərhal azad olunmasında təkid edir.

Martın 14-dən, BMT Baş Məjlisində bəlli səsvermədən sonra baş verən hadisələrin dinamikası göstərir ki, Azərbayjan beynəlxalq vasitəçilərdən nə qədər narazı olsa da, Ermənistanla sülh danışıqlarını yenə də ATƏT-in Minsk qrupu formatında davam etdirəjək. Minsk qrupu həmsədrlərinin 3 aprel bəyanatında isə danışıqların Azərbayjan ijtimaiyyətinə tam bəlli olmayan şübhəli prinsiplər üzərində davam etdiriləjəyinə işarə vurulur. Orada BMT Baş Məjlisində qəbul edilmiş, Azərbayjanın beynəlxalq səviyyədə tanınan sərhədləri çərçivəsində ərazi bütövlüyünə dəstək verən, işğal olunmuş bütün ərazilərdən Ermənistan silahlı qüvvələrinin tam və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edən, məjburi köçkün düşən azərbayjanlıların öz yurdlarına qayıtması üçün müvafiq şəraitin yaradılması zərurəti vurğulanan qətnamədən söz açılmır.